|
 
|
|
|
گزارش بيست و ششمين نشست گروه تاريخ عصر كتاب زنجان:
زنجانيان از تبار نادر افشارند
در نقد و معرفي كتاب ”تاريخ اجتماعي ايران در عصر افشاريه“ تأليف دكتر رضا شعباني
روزنامه مردم نو >گزارش
تاریخ ارسال: 01:17 - 06/04/1386
• ” 80 درصد سكنه استان زنجان افشار هستند كه در قيدار، ماهنشان، حاشيه قزلاوزن، قسمت شمالي زنجان پراكندهاند. 20 درصد از مردم در طارم نيز با نام خانوادگي مشتق از افشار هماكنون در آن منطقه زندگي ميكنند“.
• مهدي جليلخاني
بيست و ششمين جلسه نقد و بررسي كتاب گروه تاريخ عصر كتاب به همت مديريت امور كتابخانههاي عمومي استان زنجان در نقد و معرفي كتاب دو جلدي تاريخ اجتماعي ايران در عصر افشاريه، عصر روز دوشنبه هشتم خردادماه گذشته در محل سالن اجتماعات كتابخانه سهروردي زنجان برگزار شد.
در ابتداي اين نشست پرويز فتحا…پور به معرفي نويسنده اين كتاب پرداخت و رضا شعباني را از معدود استادان تاريخ معرفي كرد كه تاريخ را به شكلي علمي و غيرسنتي بررسي ميكند.
او از شعباني با عنوان استاد دانشگاه كمبريج ياد كرد كه تخصص ويژهاي در شناخت دوره تاريخي افشاريه داراست و نويسنده كتاب تاريخ نادرشاهي نيز هست كه براي نگارش آن سفرهايي به هندوستان داشته است.
فتحا…پور سپس دوره افشاريه را دوره گذار از صفويه به قاجاريه ناميد و گفت: ”دوره افشاريه دوره احياي ايران است كه با تلاشهاي نادرشاه، ايران بر صفحه جغرافيايي ماندگار شد و چه بسا اگر نادري نبود ايراني نيز وجود نميداشت“.
اين مدرس دانشگاه از ويژگيهاي منفي اين دوره تاريخي، به قطع ارتباط ايران با اروپا اشاره كرد و گفت: ”ارتباط با غرب در دوره صفويه آغاز و رونق يافته بود، چنانكه بيشترين سفرنامهها در اين دوره تاريخي با رفت و آمد اروپاييان نگاشته ميشود. اما پس از سلطنت شاهعباس كه دولت صفوي رو به انحطاط ميگذارد و با حمله افغانها در سال 1335 ق و سقوط اين حكومت، ارتباط ايران با جهان قطع ميشود و در دوره افشاريه نيز اين قطع رابطه همچنان ادامه مييابد، چراكه نادرشاه به كشورگشايي و لشكركشي مشغول است و طبيعتاً عدم امنيت، آشفتگي و جنگ و جدال موجب قطع رابطه با اروپا ميگردد؛ اروپايي كه در آن رنسانس به بار نشسته و تحولات روزافزوني را از سر ميگذراند“.
فتحا…پور با اشاره به قطع ارتباط تجاري با غرب از اين آسيب به عنوان ديگر ويژگي منفي دوره افشاريه نام برد. سپس حسن حسينعلي، مدرس تاريخ و جغرافيا، به عنوان سخنران بعدي اين نشست، حجم عمدهاي از اين كتاب دو جلدي را مربوط به تاريخ اجتماعي معرفي كرد و گفتار خود را در دو بخش ريشهيابي و شناسايي تاريخي قوم افشار براي اولين بار و مقايسه دو كتاب و منبع عمده افشاريه، تفكيك كرد.
حسينعلي در معرفي قوم افشار خاطرنشان كرد:”افشاريه از شعب بيست و چهارگانه اغزها هستند كه اغزها نيز رگه بزرگ تركان غربي”.
وي از قوم افشار با عنوان تنها قوم اغزها نام برد كه دو سلسله قدرتمند در تاريخ تشكيل دادهاند و اضافه كرد: ”اولين سلسله در شهر لارنده به وسيله محمد قرمانبيگ به مدت 400 سال دوام يافت كه رقيب عمده امپراتوري عثماني بود و دومين سلسله نيز سلسله افشاريه بود كه كوتاه مدت اما توانا باقي ماند كه هرچند با چهار پادشاه در ايران حكمراني كردند اما آنها را با نام نادر در طول 12 سال سلطنتش ميشناسيم“.
حسينعلي ادامه داد: ” 80 درصد سكنه استان زنجان افشار هستند كه در قيدار، ماهنشان، حاشيه قزلاوزن، قسمت شمالي زنجان پراكندهاند. 20 درسد از مردم در طارم نيز با نام خانوادگي مشتق از افشار هماكنون در آن منطقه زندگي ميكنند“.
اين كارشناس تاريخ در بررسي واژه افشار گفت: ”افشار يا اوشار در قديميترين فرهنگ تركي به معناي چابك و تيزپا معني شده است“.
او افزود: ”افشاريه تنها قومي است كه در طول تاريخ و در اثر تغيير سلسلهها، موجوديت خود را تحت عناوين مختلف حفظ كرد. نادرشاه از تيره قرخلو به دليل چهلگاني آن ميدانند كه زبان مادرياش تركي بوده به نحوي كه فارسي نميدانسته است و تنها به زبان تركي تكلم ميكرده است“.
حسينعلي با بررسي موشكافانه تبار و اصل قوم افشار و نام نادر از متون و شواهد مختلف تاريخي به مقايسه دو كتاب و منبع مهم افشاريه با نامهاي ”تاريخ جهانگشاي نادري“ نوشته ميرزامهديخان استرآبادي“ و ”عالمآراي نادري“ تأليف محمدكاظم مروي پرداخت.
اين سخنران اين دو منبع از مورخان دوره نادري را مكمل يكديگر دانست كه ديگر آثار منتشر شده به نحوي از اين دو كتاب بهره گرفتهاند. وي با اذعان به اينكه دكتر شعباني نويسنده كتاب ”تاريخ اجتماعي ايران در عصر افشاريه“ به سابقه قوم افشار و بخشهايي از آن دو منبع و كتاب مهم درباره افشاريه نپرداخته است، اين نقيصهها را عمده نقد وارده بر كتاب دو جلدي ايشان معرفي كرد.
در ادامه پرويز فتحا…پور با يادآوري اين نكته كه كمتر محقق و تاريخنويس ايرانياي به نگارش و تحقيق در حوزه تاريخ اجتماعي ايران پرداخته است، گفت: ”تاريخ اجتماعي به معناي بررسي زندگي اقشار، گروهها، طبقات مختلف جامعه و بررسي اوضاع علمي، فرهنگي، ادبي، هنري و اقتصادي جامعه را در بر ميگيرد.
جاي تقدير است كه يك نويسنده انرژي خود را در اين كتاب صرف نوشتن تاريخ اجتماعي ايران در دوره افشاريه كرده است“.
اين استاد دانشگاه در پايان با اذعان به اين نقد كه جلد دوم اين كتاب به تاريخ سياسي ايران در دوره افشاريه ميپردازد و نه تاريخ اجتماعي آن، گفت: ”نويسنده كتاب هنگامي كه به موانع و مشكلات تاريخ اجتماعينويسي در ايران ميپردازد، عمدهترين مانع را فقدان منابع تاريخ اجتماعي ميداند كه ناشي از حكومتهاي استبدادي و خودكامه ايران است كه مورخان مستقلي نداشته و ملك و ملت را از آن ظلا… و سلطان كه نماينده پروردگار در زمين است، ميپردازد“. |
|
|
|